2 Αυγούστου 2010

Γραφή και ανάγνωση στο νηπιαγωγείο

Oι επιστήμονες που ασχολούνται με παιδιά προσχολικής ηλικίας πιστεύουν πως από πολύ νωρίς –και πολύ πριν τα έξι χρόνια- τα παιδιά αντιλαμβάνονται το γραπτό λόγο και τη σημασία του. Καθώς δηλαδή το παιδί μεγαλώνει και παρατηρεί τον κόσμο που το περιβάλλει, αρχίζει να δείχνει τον έντυπο λόγο και να ρωτάει «τι γράφει εδώ» ή σχεδιάζοντας σημάδια στο χαρτί του λέει «κοίτα, εδώ έγραψα το όνομά μου».



Σιγά σιγά το μικρό παιδί καταλαβαίνει ότι όσα είναι τυπωμένα σε ένα χαρτί, σε μία ταμπέλα, σε ένα κουτί γάλα έχουν κάποιο νόημα και εκφράζουν κάτι συγκεκριμένο. Οι παραπάνω εμπειρίες του παιδιού θεωρούνται σήμερα γνήσιες πράξης ανάγνωσης και γραφής και ταυτόχρονα αποτελούν τα πρώτα βήματα του παιδιού στη διαδικασία κατάκτησης του γραπτού λόγου.
Μεγάλο ενδιαφέρον έχουν οι γνώσεις που κατακτούν τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας γύρω από το γραπτό λόγο κατά τη διάρκεια της φοίτησης τους στο νηπιαγωγείο:

• Διαβάζουμε το κείμενο και όχι την εικόνα. Τα πολύ μικρά παιδιά, στην προσπάθειά τους να «διαβάσουν» ένα βιβλίο δείχνουν με το δάχτυλό τους την εικόνα και μιλούν και το περιεχόμενό της. Όταν όμως το παιδί πλησιάσει την ηλικία των πέντε ετών, αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι σε ένα βιβλίο τα γράμματα είναι εκείνα που μας δίνουν το νόημα της ιστορίας.
• Η φορά της ανάγνωσης. Πολλά νήπια γράφουν ή διαβάζουν ορισμένες λέξεις, αλλά δεν έχουν συνειδητοποιήσει από πού ξεκινάμε να διαβάζουμε και να γράφουμε. Έτσι, συχνά τα νήπια θεωρούν ότι μπορούν να γράψουν μια φράση σε όποιο σημείο του χαρτιού τους εκείνα επιθυμούν.
• Η λέξη και η έννοιά της. Τα παιδιά προσχολικής ηλικία δείχνουν δυσκολία στο να αναγνωρίσουν μία συγκεκριμένη λέξη σε ένα κείμενο κι αυτό γιατί τα παιδιά ακούν τον προφορικό λόγο σε συνεχή ροή και θεωρούν ότι και ο γραπτός λόγος είναι συνεχής. Με δεδομένα τα παραπάνω, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δεν μπορούν εύκολα να αντιληφθούν ότι ανάμεσα στις λέξεις υπάρχει κενό κι έτσι όταν γράφουν γεμίζουν μια σελίδα με γράμματα και χωρίς κανένα κενό. Καθώς ο χρόνος κυλά και οι εμπειρίες γύρω από το γραπτό λόγο αυξάνονται, τα παιδιά αρχίζουν να αντιλαμβάνονται πως ένα κείμενο αποτελείται από ξεχωριστές λέξεις και κάθε λέξη έχει το δικό της νόημα.
• Τα γράμματα και η έννοιά τους. Καθώς τα παιδιά αντιλαμβάνονται τις λέξεις, αρχίζουν να κατανοούν ότι κάθε λέξη αποτελείται από συγκεκριμένα γράμματα. Συνήθως, τα πρώτα γράμματα που αναγνωρίζουν, είναι εκείνα που υπάρχουν στο όνομά τους. Έτσι, στις πρώτες προσπάθειες γραφής των νηπίων , το όνομά τους κυριαρχεί στο χαρτί.
 
Όταν το παιδί ενός έτους κρατήσει στο χέρι του έναν μαρκαδόρο, θα κινήσει το χέρι του σχεδιάζοντας στο χαρτί κάποια γραφήματα που αποτελούνται από γραμμές. Αυτή είναι η πρώτη απόπειρα του παιδιού να γράψει και τα συγκεκριμένα σχέδια που ονομάζονται σκαριφήματα, είναι σχεδόν ίδια σε όλα τα παιδιά αυτής της ηλικίας.



Στην ηλικία των τριών ετών περίπου, τα παιδιά αρχίζουν να δίνουν νόημα στα σχέδιά τους λέγοντας ότι «εδώ είναι η πεταλούδα» και «εδώ είναι το όνομά μου». Αρχίζουν δηλαδή να ξεχωρίζουν τη ζωγραφιά τους από το γράψιμό τους.



Σε ηλικία τεσσάρων ετών, τα παιδιά παράγουν στο χαρτί ανακατεμένα γράμματα, αριθμούς και σκαριφήματα και το στάδιο αυτό λέγεται στάδιο «γραμμάτων και ψευδογραμμάτων». Οι ειδικοί πιστεύουν πως σε αυτή την ηλικία τα παιδιά, παρατηρώντας τις λέξεις που βρίσκονται στο περιβάλλον τους, έχουν αντιληφθεί ότι τα γράμματα αποτελούνται από γραμμές και κύκλους.



Στην ηλικία των πέντε ετών, τα παιδιά βρίσκονται στο στάδιο της «επινοημένης γραφής». Για να γράψουν μια λέξη θέλουν να γνωρίζουν ένα ένα τα γράμματα που την αποτελούν. Έχουν αρχίσει να σκέφτονται ποια γράμματα να χρησιμοποιήσουν για να γράψουν τη λέξη που επιθυμούν και ζητούν βοήθεια από τους ενηλίκους.
 
Η οικογένεια αποτελεί το πρώτο σχολείο των παιδιών κι έτσι ο ρόλος της στην καλλιέργεια του γραπτού λόγου στο παιδί προσχολικής ηλικίας είναι αναμφισβήτητα σημαντικός. Οι γονείς μικρών παιδιών μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους στην κατάκτηση του γραπτού λόγου με ποικίλους τρόπους:



• Να διαβάζουν βιβλία στα παιδιά ακόμη κι από τη βρεφική ηλικία. Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί ο τρόπος ανάγνωσης ιστοριών. Όταν ο γονιός διαβάζει ένα βιβλίο είναι σημαντικό να κρατά στην αγκαλιά του το παιδί με τέτοιο τρόπο ώστε εκείνο να μπορεί να κοιτάζει το κείμενο. Έτσι, το παιδί κατανοεί σταδιακά τη φορά της ανάγνωσης, αλλά και τη σημασία του κειμένου. Μεγάλη σημασία έχει και η συχνότητα ανάγνωση μιας ιστορίας, ακόμη κι αν αυτή επαναλαμβάνεται διαρκώς από το γονιό. Η επανειλημμένη ανάγνωση μιας ιστορίας βοηθά τα παιδιά να συμμετέχουν περισσότερο σε αυτήν. Σε μια γνωστή ιστορία τα παιδιά κάνουν περισσότερες ερωτήσεις και σχόλια με αποτέλεσμα τα παιδιά να γίνονται περισσότερο ενεργοί παρά παθητικοί αναγνώστες.
• Να διαβάζουν οι ίδιοι βιβλία και εφημερίδες ώστε να καλλιεργούν στο σπίτι ένα κλίμα αγάπης για το διάβασμα.
• Να δίνουν ιδιαίτερη σημασία και να ενθαρρύνουν οποιαδήποτε απόπειρα του παιδιού τους να γράψει και να διαβάσει.
• Να επισκέπτονται συχνά βιβλιοθήκες και να δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά τους να επιλέγουν βιβλία που εκείνα επιθυμούν.
• Να προτρέπουν τα παιδιά τους να παρατηρούν κάθε είδους έντυπο λόγο όπως πινακίδες, ταμπέλες, αφίσες, ακόμη και συσκευασίες προϊόντων στο σουπερμάρκετ.
• Να αυτοσχεδιάζουν ποιήματα και τραγουδάκια με ομοιοκαταληξία μαζί με τα παιδιά τους.
• Να έχουν εμπιστοσύνη στους εκπαιδευτικούς, να παρακολουθούν την εκπαίδευση των παιδιών τους πολύ στενά και να επικοινωνούν με το σχολείο.



Σε καμία περίπτωση δεν καλούνται οι γονείς να διδάξουν γραφή και ανάγνωση στο παιδί τους προκειμένου να το βοηθήσουν στην εξοικείωσή του με το γραπτό λόγο. Εκείνο που έχει σημασία είναι να τηρούν οι γονείς μια θετική στάση απέναντι στο γραπτό λόγο και να αφιερώνουν χρόνο στα παιδιά τους διαβάζοντάς τους βιβλία και συζητώντας μαζί τους για την πλοκή και τους ήρωες των ιστοριών.



Οι σύγχρονες έρευνες θεωρούν ότι τα παιδιά, ζώντας σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί ο γραπτός λόγος, αρχίζουν να δημιουργούν με το δικό τους τρόπο τη σχέση τους με την ανάγνωση και τη γραφή. Η πεποίθηση ότι για να μάθει ένα παιδί να διαβάζει και να γράφει πρέπει να φτάσει στην κατάλληλη ηλικία των έξι ετών ώστε να είναι ώριμο και έτοιμο ανήκει πια στο παρελθόν. Σύμφωνα με τα τελευταία ερευνητικά πορίσματα, η ανάγνωση και η γραφή αποτελούν δύο δεξιότητες που αναδύονται σταδιακά από τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού, με την προϋπόθεση ότι πρώτα η οικογένεια και αργότερα το σχολείο παρέχουν κίνητρα και ευκαιρίες στα παιδιά να διαβάσουν και να γράψουν.
 
(της Όλγας Παπακυριακίδου- νηπιαγωγός, www.mammycool.gr)

2 σχόλια:

  1. Χαρηκα πολύ που είδα το άρθρο μου στο blog σου!
    Το δικό μου blog είναι το http://akomaenapaidi.blogspot.com
    φιλικά,
    Όλγα Παπακυριακίδου

    ΑπάντησηΔιαγραφή